Pestisitler, tarımda zararlıları kontrol etmek amacıyla kullanılan kimyasallardır. Ancak bu maddeler yalnızca zararlıları değil vahşi yaşamı ve diğer canlıların hayatını tehdit etmektedir. Pestisit zehirlenmesini üç başlık altında toplayabiliriz:
- Pestisit üreticilerinde görülen yüksek düzeyde maruz kalma.
- Bireylerin gıda, toprak, hava ve su ile temasından kaynaklanan uzun süre boyunca düşük seviyede maruz kalma.
- Kasıtlı (intihar girişimi) kullanılmasının yanı sıra pestisit formülatörlerinde de görülen kısa süreli çok yüksek düzeyde maruz kalma.
Gelişmekte olan ülkelerde kısa süreli yüksek temastan kaynaklı akut zehirlenmeler sıklıkla görülürken gelişmiş ülkelerde uzun süreli düşük seviye teması kaynaklı kronik zehirlenmeler görülmektedir.
Örneğin Hindistan'ta pestisit maruziyeti trafik kazaları kadar can almaktadır. Pamuk tarlalarında çalışan işçilerin %42'si akut pestisit zehirlenmesi yaşarken, %33'ü uzun süreli maruziyet sebebiyle sağlık sorunları yaşamıştır. İşçilerin %12'si ise kalıcı görme problemleri ve felç gibi ciddi sağlık sorunları yaşamıştır.
Dünyanın dört bir yanında yapılan araştırmaların sonucuna göre her yıl yaklaşık 385 milyon akut zehirlenme vakası yaşanıyor. Küresel tarım işçi nüfusunun %44'ü ise özellikle akut zehirlenmelere maruz kalıyor.
Pestisit Zehirlenmesi Nedir?
Pestisit zehirlenmesi, bu kimyasalların solunum, cilt teması veya gıda yoluyla vücuda girmesi sonucu oluşur. Zehirlenme iki şekilde görülebilir:
- Akut zehirlenme: Kısa sürede yüksek doz maruziyet sonucu ortaya çıkar.
- Kronik maruziyet: Uzun süre düşük dozlara maruz kalma ile gelişir
Bazı pestisitler (özellikle organofosfatlar), sinir sistemini etkileyerek ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.
PESTİSİT ZEHİRLENMESİNİN BELİRTİLERİ
Belirtiler maruz kalınan pestisitin türüne ve miktarına göre değişmekle birlikte en sık görülenler şunlardır:
Hafif ve Orta Düzey Belirtiler:
- Baş ağrısı ve baş dönmesi
- Bulantı ve kusma
- Terleme ve halsizlik
- Gözlerde yanma, sulanma
- Ciltte kızarıklık veya tahriş
Görece Ciddi Belirtiler:
- Kas seğirmesi veya titreme
- Aşırı tükürük salgılama
- Nefes darlığı
- Görme bulanıklığı
- Konuşma güçlüğü
- Bilinç bulanıklığı
Acil Müdahale Gerektiren Durumlar:
- Nöbet (havale)
- Şiddetli solunum güçlüğü
- Bilinç kaybı
UYARI : Bu belirtiler görüldüğünde acil tıbbi yardım alınması gerekir!
PESTİSİT ZEHİRLENMESİNDE NE YAPILMALIDIR?
Zehirlenme şüphesi varsa hızlı hareket etmek çok önemlidir.
UYARI : Doktora danışmadan kesinlikle ilaç vermeyin!
Cilt Teması
Kontamine olan kıyafeti hemen çıkarın.
Etkilenen bölgeleri soğuk su ile en az on dakika yıkayın.
Etkilenen bölgeleri geniş, hafif ve yumuşak bir bez ile kapatın.
Gözle Temas
Göz kapaklarınızı elinizden geldiğince açık tutarak yumuşak hareketlerle gözlerinizi yıkayın.
Yıkama işlemini on beş dakika devam ettirin ve suyu vücut ısısı sıcaklığında kullanın.
Solunum Yoluyla Maruz Kalma
Zehirlenen kişi kapalı alandaysa dikkatlice açık alana taşıyın.
Zehirlenen işinin yürümesine ya da hareket etmesine izin vermeyin.
Kıyafetlerini gevşetin, eğer giysilere bulaştığından şüphe ediyorsanız, kıyafetleri çıkarın.
Dilinin nefes yolunu tıkamaması için çenesini öne doğru çekin.
Üşüme başlarsa, üzerine hafif bir battaniye örtün.
Yutma Yoluyla Maruziyet
Pestisit yutmalarında yanlış uygulamalar ciddi risk oluşturabileceğinden kusturma genel olarak önerilmez.
Özellikle kişi bilinçsiz ise ve nöbet geçiriyor ise asla kusturmayın.
UYARI : Belirtiler hafif bile olsa doktora başvurulmalıdır!
Kimler Daha Fazla Risk Altında?
- Tarım işçileri
- Üretimde çalışan işçiler
- Çocuklar
- Gebeler
- Pestisit kullanılan alanlara yakın yaşayanlar
UYARI : Ancak pestisit maruziyeti her zaman belirti vermeyebilir! Bu nedenle özellikle risk grubundaki kişiler için düzenli test ve kontrol önemlidir.
Pestisit Zehirlenmesinden Nasıl Korunulur?
Küresel ölçekte bir problem olan tarım ilaçlarının etkilerinden korunmak kolay olmasa da günlük hayatta alınabilecek basit önlemler riski ciddi şekilde azaltır. Örneğin;
- Sebze ve meyveleri bol suyla yıkamak
- Tarım ilaçlarının uygulandığı alanlardan uzak durmak
- Koruyucu ekipman kullanmak
- Çocukları ilaçlı alanlardan uzak tutmak
Pestisitler ve İntihar
Pestisit zehirlenmeleri maalesef yalnızca kazara maruziyetle sınırlı değildir. Dünya genelinde pestisitlerin, kolay erişilebilir olmaları nedeniyle kasıtlı kullanımda da önemli bir rol oynadığı bilinmektedir. Dünya Sağlık Örgütü'nün verilerine göre her yıl yaklaşık 3 milyon kişi pestisit zehirlenmesi nedeniyle hastaneye başvurmakta, bunların yaklaşık 2 milyonu kasıtlı maruziyet sonucu gerçekleşmektedir. Bu vakalar yılda yaklaşık 220.000 ölümle sonuçlanmaktadır. Özellikle Asya’da yapılan araştırmalar, bazı bölgelerde intiharların %60’ından fazlasında pestisitlerin kullanıldığını göstermektedir. Bu veriler, pestisitlerin yalnızca tarımsal bir araç değil, aynı zamanda ciddi bir halk sağlığı sorunu olduğunu ortaya koymaktadır.
Sonuç
Pestisit zehirlenmesi, basit bir mide bulantısından hayatı tehdit eden durumlara kadar ilerleyebilen ciddi bir sağlık sorunudur. Belirtileri erken fark etmek, doğru müdahaleyi yapmak ve maruziyeti azaltmak, bu riski kontrol altına almanın en etkili yoludur. Zehirlenmeden şüphe edilmesi durumunda mutlaka doktora başvurulması gerekmektedir.
Kaynakça:
WHO – Pestisitlerin Toplum Sağlığına Etkileri
CDC – Pestisit Kaynaklı Hastalık ve Yaralanma Gözetimi
EPA – Pestisit Zehilenmesinin Teşhis ve Yönetimi
PAN UK - Pestisit İnsiyatif Ağı Britanya
